15/11/16

Ανώτεροι αντικατοπτρισμοί & Fata Morgana...


Ανώτερος αντικατοπτρισμός, από πλοίο που βρίσκεται «κάτω» από τον ορίζοντα, στο Σούνιο.

==============================================

Κατεβήκαμε προς το Σούνιο για άλλο λόγο (Υπερ-Πανσέληνος) και τελικά άλλο είδαμε (και δεν μας χάλασε καθόλου). Fata Morgana λοιπόν... θα έχετε ακούσει τον όρο, αλλά για να δούμε για ποιο ατμοσφαιρικό οπτικό φαινόμενο χρησιμοποιείται.

Ένας διαφορετικός όρος που θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε αντί του Fata Morgana, είναι, ίσως, ο "πολλαπλός ανώτερος αντικατοπτρισμός". Ο πολύς κόσμος χρησιμοποιεί τον όρο Fata Morgana για ακανόνιστες φιγούρες που κάποιες φορές, εάν οι συνθήκες είναι κατάλληλες, κάνουν την εμφάνιση τους μακριά στον θαλάσσιο ορίζοντα (για τον αντίστοιχο θρύλο που συνοδεύει αυτόν τον όρο, μπορείτε να διαβάσετε και εδώ) και συνήθως εμφανίζουν και παραμορφώσεις καθώς περνά η ώρα.

Η Fata Morgana ανήκει στους ανώτερους αντικατοπτρισμούς, δηλαδή στους αντικατοπτρισμούς εκείνους που δημιουργούνται όταν συντρέχουν ιδιαίτερες ατμοσφαιρικές συνθήκες, όπου το είδωλο είναι πάνω από το πραγματικό αντικείμενο. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, επειδή πρόκειται για, παραπάνω από ένα, είδωλα, και παραμορφωμένα, του έχει δοθεί αυτό το ιδιαίτερο όνομα.

Πολλοί από εσάς, ίσως είστε εξοικειωμένοι με τους κατώτερους αντικατοπτρισμούς (ναι, σωστά μαντέψατε, είναι εκείνοι όπου το είδωλο σχηματίζεται κάτω από το πραγματικό αντικείμενο) και συγκεκριμένα με αυτούς που μοιάζουν σαν "νερό" στη καυτή άσφαλτο, σε μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα.

Πως δημιουργείται όμως ένας ανώτερος αντικατοπτρισμός (χωρίς να μπούμε σε πολλές λεπτομέρειες); Για να βοηθηθούμε λίγο, είναι καλό να έχουμε μια εικόνα στο μυαλό μας. Ας πούμε ένα καράβι στη θάλασσα το οποίο παρατηρούμε ενώ καθόμαστε στη παραλία. Αν το καράβι ταξιδεύει μακριά μας και κάποια στιγμή περάσει τον ορίζοντα, τότε παύουμε να το βλέπουμε. Αυτό διότι κάθε φωτεινή ακτίνα που ξεκινά από το καράβι, ταξιδεύει ευθεία (ή σχεδόν ευθεία) με αποτέλεσμα να περνάει πάνω από εμας και τα μάτια μας (αφού είναι κάτω από τον ορίζοντα). Εν ολίγοις αυτό σημαίνει ότι "δεν έχουμε οπτική επαφή" πλέον με το καράβι.

Υπάρχει περίπτωση να το δούμε όμως αν αυτό είναι κάτω από τον ορίζοντα; Ναι. Και για να γίνει αυτό, θα πρέπει, με κάποιο τρόπο, οι φωτεινές ακτίνες που εκκινούν από το καράβι να ΜΗΝ ταξιδέψουν ευθεία, αλλά να στρίψουν, ακολουθώντας τη καμπυλότητα της Γης, ώστε να φτάσουν στα μάτια μας.

Και πως θα γίνει αυτό το "μαγικό"; Εδώ μπαίνει ο ρόλος των "ιδιαίτερων ατμοσφαιρικών συνθηκών" που αναφέραμε πριν. Αυτές οι ιδιαίτερες συνθήκες λέγονται "θερμοκρασιακή αναστροφή", δηλαδή, τα χαμηλότερα τροποσφαιρικά στρώματα να είναι ψυχρότερα των ανώτερων (εν ολίγοις να μην πέφτει η θερμοκρασία καθ'ύψος, όπως συνήθως συμβαίνει, αλλά το αντίθετο, από ένα σημείο και πάνω και για κάποια μέτρα! Δηλαδή να υπάρχει ένα θερμό στρώμα από πάνω μας, ενώ εμείς είμαστε εντός του ψυχρότερου στρώματος).

Και πως βοηθάει αυτό; Ο θερμός αέρας είναι αραιότερος και όταν μια φωτεινή ακτίνα εισέρχεται από ένα ψυχρότερο (και πυκνότερο) στρώμα προς ένα θερμότερο (και αραιότερο), τότε "στρίβει". Και στρίβει τόσο, ώστε από ένα σημείο και μετά να γίνεται "ολική ανάκλαση". Δηλαδή είναι σαν να υπάρχει ένας "καθρέπτης" στον ουρανό που μας δείχνει τι βρίσκεται κάτω από τον ορίζοντα (το καράβι). Βλέπε το ακόλουθο σχήμα στο οποίο έχουν δραματοποιηθεί οι καμπύλες και τα μεγέθη, ώστε να γίνει προφανής ο γενικός μηχανισμός δημιουργίας του ανώτερου αντικατοπτρισμού.


Τώρα, η Fata Morgana, απλώς συμβαίνει, όταν το στρώμα που παίζει το ρόλο του "καθρέπτη" και βρίσκεται ανάμεσα σε εμάς και το θερμό στρώμα ψηλότερα, είναι πιο περίπλοκο όσο αφορά τη θερμοκρασία και την υγρασία του, με αποτέλεσμα να υπάρχουν περισσότερα από ένα, σημεία "ολικής ανάκλασης" (δηλαδή περισσότεροι από ένας "καθρέπτες") και άρα περισσότερα από ένα είδωλα (ανώτεροι αντικατοπτρισμοί).


Εδώ κάποιες εικόνες του φαινομένου χθες στο Σούνιο. Παρατηρήστε αριστερά το παραμορφωμένο είδωλο και δείτε και ένα ακόμη πολύ πιο ασθενές, ακόμη πιο αριστερά.


Ανώτεροι αντικατοπτρισμοί πολλών διαφορετικών πλοίων. Προσέξτε κυρίως τα παραμορφωμένα είδωλα στα δεξιά και πως αυτά αλλάζουν ελαφρώς σχήμα.



Φυσικά αυτό δεν είναι τόσο εντυπωσιακό όσο άλλα αντίστοιχα συμβάντα, εικόνες των οποίων μπορεί να βρει κάποιος ψάχνοντας στο google. Το πόσο εντυπωσιακό και ξεκάθαρο θα είναι το φαινόμενο, εξαρτάται από το πάχος του "οπτικά αγώγιμου" στρώματος, που είναι συνάρτηση των μετεωρολογικών συνθηκών που εξηγήσαμε παραπάνω.

Δεν υπάρχουν σχόλια: